Inleiding
Steeds meer informatie wordt elektronisch beschikbaar. Dit is
nodig voor een efficiënte kennisoverdracht. Bovendien zal ook het gebruik
van Internet (en in een bedrijfs- of overheidssituatie van
intranet) zonder enige twijfel zienderogen toenemen.
Toegankelijkheid van elektronische documenten kan echter voor
personen met een handicap een ernstig probleem vormen. In dit artikel willen we
kort aangeven dat ook hier de technologie een heel aantal oplossingen biedt.
Pure toegang tot elektronische documenten is niet hetzelfde als bruikbaarheid. Alleen als het mogelijk is in een redelijke tijd ook de inhoud
van de informatie te begrijpen en erdoor te "navigeren", kan men van een
bruikbare toegankelijkheid spreken.
Door het sterk multimediale karakter van de moderne informatiesystemen kunnen verschillende gebruikersgroepen een probleem hebben : doven hebben niets aan geluidsfragmenten, motorisch gehandicapten hebben speciale toetsenborden nodig en zeer dikwijls is informatie niet zonder meer geschikt voor personen met een
mentale handicap. Vooral visueel gehandicapte personen kunnen ernstig
belemmerd worden bij de toegang tot informatie.
Computer- en internetgebruik door visueel gehandicapte personen
Reeds geruime tijd bestaan er systemen waarmee visueel gehandicapte personen computerapparatuur kunnen bedienen.
Vooral vergrote letters (slechtzienden), synthetische spraak en braille zijn
van belang. We kunnen hier niet verder ingaan op deze modaliteiten, maar
het is wel belangrijk te weten hoe de software de "outputkanalen"
aanstuurt. Hiervoor zijn er traditioneel twee opties:
- de toepassingssoftware (tekstverwerking, rekenblad..) stuurt ook
de speciale randapparatuur aan. Dit is de meest efficiënte maar
ook duurste oplossing, men moet bv. printerdriversoftware voor elk
pakket schrijven.
- de toepassingssoftware heeft geen weet van speciale apparatuur. In
dat geval wordt een extra programma (de zgn. screenreader,
"schermuitleesprogramma") geladen dat weet wat er op het scherm van
de computergebruiker staat en dat ook de randapparatuur
kan aansturen.
Zo besteedt Microsoft sinds enkele jaren duidelijk meer aandacht aan de computertoegankelijkheid voor gehandicapten. Bij de ontwikkeling van Windows98 bijvoorbeeld werd samen gewerkt met verschillende onderzoeks groepen om op korte termijn tot efficiënte screenreader software
te komen.
Grasduinen op Internet
In het meest informatieve gedeelte
van het Internet, het World Wide Web, wordt gezocht en gelezen met
navigatiesoftware (browser-programma's).
De meest bekende standaardbrowsers (Netscape Navigator en MS
Internet Explorer) kunnen via screenreaders gebruikt worden. Daarnaast bestaan
er ook speciale browsers (pwWebspeak, Braillesurf..) die ontwikkkeld
werden voor een efficiënt gebruik door
visueel gehandicapten.
Nochtans dient men er zich van
bewust te zijn dat geen enkele browser ontbrekende
informatie kan aanvullen. Het is daarom van het grootste
belang dat de webdocumenten, meestal HTML pagina's, al in de aanmaakfase
voldoende extra gegevens meekrijgen.
Op die manier wordt de algemene bruikbaarheid ervan vergroot.
Deze extra informatie die via web-editoren (of evt. automatisch) toegevoegd wordt, kan zeer beperkt zijn maar heeft een grote invloed op de bruikbaarheid van de informatie voor gehandicapte webgebruikers.
Hoe maak ik toegankelijke webpagina's ?
Er zijn in de voorbije jaren heel wat richtlijnen voor het aanmaken van webpagina's voor gehandicapten uitgewerkt.
De voornaamste ervan zijn:
Vooral deze laatste zijn belangrijk omdat ze op wereldvlak, door overleg binnen een ruim internationaal consortium, ontwikkeld werden. Het Medialabproject MM-Access is hierin zeer actief betrokken. In het kadertje worden de voornaamste richtlijnen kort opgesomd.
Door het opvolgen van enkele regels kan de toegankelijkheid van webpagina's reeds sterk verbeterd worden. Er bestaan ook enkele webservers die kunnen ingezet worden om de toegankelijkheid van webpagina's te laten verifiëren.
De meest bekende is "Bobby": men bezorgt Bobby een internetadres (URL) en
hij stuurt de opdrachtgever zijn lijstje met opmerkingen.
Er bestaat ook een set zelftest
formulieren waarmee men zijn webpagina's kan evalueren.
Ten slotte bestaan er zgn. proxy servers die documenten in sterk
ontoegankelijke formaten (zoals PDF) omzetten in tekst- of gewone webdocumenten.
Tele-administratie en Medialab
In het kader van het Multimedia-ACCESS-project (in het Vlaamse Medialab programma) werd de Onderzoeksgroep Document Architecturen van de K.U.Leuven aangesteld om de toegankelijkheidsaspecten van de Tele-administratieprojecten te screenen.
Achteraf wordt voor elke project een toegankelijkheidsverslag opgemaakt met enkele suggesties voor de implementatie van de informaticaoplossingen.
Verdere lectuur
Op de Internetsite van het TIDE-ARTNETproject:
http:/ www.artnet.tide.eu.int vindt men verdere informatie over
toegankelijkheid en een aantal links naar interessante sites.
De hierboven reeds vermelde informatie op de site http://www.w3.org/TR/WD-WAI-PAGEAUTH heeft een sleutelfunctie bij het implementeren van "toegankelijkheid".
Ook de medewerkers van de Onderzoeksgroep Document
Architecturen email: teo@esat.kuleuven.ac.be
en het adviescentrum Infovisie email: infovisi@cc1.kuleuven.ac.be zullen u graag verder helpen.
|
Enkele basisrichtlijnen voor de aanmaak
van toegankelijke webdocumenten
- Maak zoveel mogelijk gebruik van de nieuwe HTML4 mogelijkheden waarmee extra beschrijvende informatie meegegeven kan worden ( bv. title= en longdesc=);
- Maak gebruik van stylesheets, maar verifieer dat het document leesbaar blijft als de browser ze niet ondersteunt;
- Verwijzingen via "image maps" (zgn. aanklikbare figuren) moeten een tekstversie krijgen, bv. onderaan de pagina;
- Alle figuren en andere niet HTML-informatie (scripts, Java) moeten van een (korte) uitleg voorzien worden of een alternatieve tekstgebaseerde toegang krijgen door invulling van de alt= of longdesc= attributen;
- Geluidsfragmenten en videoinformatie moeten van een transcriptie voorzien worden.
- Tabellen worden eenvoudig gehouden en voorzien van kolom- en rijtitels. Bij complexe tabellen wordt een alternatieve tekstvoorstelling uitgewerkt of geeft men een telefoon- of faxnummer op of het emailadres waar verdere informatie ingewonnen kan worden. Tabellen worden NIET gebruikt voor de lay-out van gewone tekst, hiervoor gebruikt men stylesheets.
- Links moeten voorzien worden van een "zinvolle" tekst (NIET: "Klik hier"). In een opsomming moeten tussen verschillende links leesbare teksten zonder link staan.
- Pagina's met frames worden bij voorkeur ontdubbeld en ook in een niet-frame versie aangeboden.
- Formulieren moeten ingevuld kunnen worden uitsluitend met behulp van het toetsenbord. Bij complexe formulieren wordt een telefoon- of faxnummer opgegeven.
- "Als alles misgaat.."
Men kan een volledige ontdubbeling van alle pagina's (een grafische en een tekstversie) uitwerken. De tekstversie wordt dan bij voorkeur automatisch gegenereerd.
|
